Łaty drewniane i kontrłaty dachowe

Łata dachowa to listwa układana poprzecznie do krokwi, czyli pochyłych belek więźby dachowej, równolegle do okapu - to na niej wisi dachówka albo do niej przykręca się blachę. Kontrłata leży pod łatą, wzdłuż krokwi, na membranie (folii wstępnego krycia) i odsuwa od niej łaty, tworząc szczelinę wentylacyjną. Przekrój łaty dobiera się do rozstawu krokwi, a rozstaw łat do instrukcji pokrycia.

Jakie przekroje i długości mają łaty drewniane w ofercie?

Wszystkie elementy w kategorii są z drewna sosnowego. Wymiary i rodzaj zabezpieczenia pochodzą z kart produktów, które dopuszczają odchyłkę wymiaru do ±3%, zależnie od warunków eksploatacji.

Co robi kontrłata, a co łata dachowa?

Kontrłatę przybija się do krokwi przez membranę, od okapu do kalenicy. Szczeliną pod łatami spływają skropliny i woda podwiana pod pokrycie, a przepływające powietrze osusza pokrycie, łaty i membranę. Pod blachodachówką kontrłata przenosi też siły ssania wiatru, więc przybita zbyt krótkim gwoździem potrafi oderwać się razem z łatami.

Łata biegnie w poprzek kontrłat i niesie pokrycie. Kolejność warstw jest stała - krokiew, membrana, kontrłata, łata, pokrycie. Gdy membrany nie ma, jak w otwartej wiacie krytej płytami z tworzywa, łaty mocuje się wprost do krokwi.

Czy kontrłata 25 × 50 mm wystarczy na każdy dach?

W Polsce kontrłatą często nazywa się po prostu listwę 25 × 50 mm, ale to słowo oznacza funkcję, a wysokość listwy dobiera się do dachu. Niemieckie zasady dekarskie wymagają co najmniej 24 mm odstępu między membraną a spodem łat i co najmniej 2 cm wolnej szczeliny wentylacyjnej na całej połaci. Instrukcje producentów dachówek uzależniają grubość kontrłaty od długości krokwi - 30 mm poniżej 8 m, 40 mm przy 8-10 m i 60 mm przy 10-15 m.

Nierówności krokwi i wybrzuszenia membrany zabierają część szczeliny, dlatego przy krokwiach do 10 m najlepiej sprawdzają się kontrłaty 4-centymetrowe, a przy dłuższych krokwiach i spadkach poniżej 15° wyższe. Instrukcja blachodachówek panelowych jednego z polskich producentów wymaga kontrłat o wysokości co najmniej 40 mm. Kontrłata 25 × 50 mm nadaje się więc do krótkich połaci lekkich dachów altan, wiat i domków narzędziowych, a na dachu domu w tej roli często pracuje listwa o przekroju łaty, 38 × 58 albo 40 × 60 mm.

Czym łata różni się od kantówki?

Granicę wyznacza przekrój. Według niemieckiej normy sortowania DIN 4074-1 łata ma do 40 mm grubości i mniej niż 80 mm szerokości, a deska do 40 mm grubości i co najmniej 80 mm szerokości. Kantówka jest grubsza, a jej szerokość nie przekracza trzykrotności grubości. Element 40 × 100 mm mieści się w definicji deski, stąd nazwa deska konstrukcyjna, a słupy wiat i pergoli robi się z krawędziaków. Nazewnictwo i przekroje porządkuje poradnik kantówka a krawędziak - czym się różnią, jakie wymiary wybrać i do czego.

Krawędziaki konstrukcyjne i deski konstrukcyjne to elementy o większym przekroju, z których robi się słupy i belki wiat oraz pergoli.

Co ile kłaść łaty dachowe pod różne pokrycia?

O rozstawie łat decyduje pokrycie. Wartości poniżej pochodzą z instrukcji producentów pokryć i poradników dekarskich, a ostateczny rozstaw podaje zawsze instrukcja konkretnego pokrycia i projekt dachu.

Jaki rozstaw łat pod dachówkę ceramiczną i betonową?

Rozstaw łat równa się długości krycia, czyli tej części dachówki, która pozostaje widoczna po ułożeniu kolejnego rzędu. Każdy model ma ją inną i zależną od kąta nachylenia połaci, czyli płaszczyzny dachu - dla popularnych dachówek zakładkowych instrukcje podają przedziały w granicach około 30-35,5 cm. Karpiówka układana w łuskę potrzebuje łat co 14,5-16,5 cm, w koronkę co 29-33 cm.

Zakres regulacji zależy od modelu - przy wielu dachówkach ceramicznych to tylko 1-2 cm, przy innych kilka centymetrów. Dlatego łaty rozmierza się dopiero po wyborze modelu, dzieląc długość połaci na równe odcinki mieszczące się w tym zakresie.

Jakie wymiary łat dachowych dobrać do rozstawu krokwi?

Niemieckie zasady dekarskie przewidują pod dachówkę łatę 30 × 50 mm przy rozstawie krokwi do 80 cm i 40 × 60 mm przy rozstawie do 100 cm, w obu przypadkach z drewna sortowanego wytrzymałościowo (klasa S10) i suchego, o wilgotności poniżej 20%. Łata 38 × 58 mm mieści się wymiarowo między tymi przekrojami. Karty łat w sklepie nie podają klasy wytrzymałości, więc jeżeli projekt dachu albo instrukcja pokrycia wymaga łat sortowanych, trzeba to potwierdzić przed zamówieniem.

Co ile łaty pod blachodachówkę?

Pod blachodachówkę rozstaw łat równa się modułowi arkusza, czyli odległości między kolejnymi przetłoczeniami. Najczęściej wynosi on 350 mm, ale są też arkusze z modułem 320, 370 i 400 mm. Odstęp między pierwszą a drugą łatą od okapu jest zwykle inny - przy module 350 mm instrukcje podają 270 albo 320 mm - dlatego pierwsze rzędy wyznacza się według rysunku producenta.

Instrukcje zalecają łaty 40 × 50 mm z suchego drewna klasy co najmniej C24, zabezpieczonego środkiem, który nie powoduje korozji blachy. Producent impregnatu Korasit KS2 podaje, że według dotychczasowej wiedzy prawidłowo zaimpregnowane i wysuszone drewno oddziałuje na stal tak samo jak drewno nieimpregnowane.

Jak rozstawić łaty pod blachę trapezową i płyty z tworzywa?

Blacha trapezowa nie ma modułu. Rozstaw podpór wynika z projektu albo z tabel obciążeń producenta dla danego profilu i grubości blachy, a minimalny spadek połaci to 6° dla profili niższych niż 35 mm i 4° dla wyższych. Do łat blachę mocuje się wkrętami farmerskimi 4,8 × 35 mm, wkręcanymi w dół fali, czyli tam, gdzie arkusz przylega do drewna.

Płyty faliste i trapezowe z PVC lub poliwęglanu, popularne na wiatach i altanach, kładzie się na łatach poprzecznych 40 × 60 mm. Instrukcja jednego z producentów płyt podaje maksymalny rozstaw łat 50 cm dla PVC i 80 cm dla poliwęglanu, a w rejonach o dużym obciążeniu śniegiem i przy małym spadku każe ten rozstaw zmniejszyć. Wierzch łat pod płytami maluje się na biało albo okleja taśmą odbijającą światło, bo nagrzane drewno powoduje odkształcenia i pęknięcia tworzywa. Te pokrycia porównuje z gontem i blachą poradnik czym pokryć dach wiaty garażowej, a płyty są w kategorii pokrycia dachu.

Czy pod gont bitumiczny daje się łaty?

Nie. Gont w ofercie Wood&Play to gont bitumiczny, a ten wymaga pełnego, sztywnego poszycia z desek, wodoodpornej sklejki albo płyt OSB. Instrukcje gontów przewidują krycie przy spadku od 12°, a przy spadku 12-18° papę podkładową na całej połaci.

Ile metrów bieżących łat i kontrłat kupić na dach?

Metry bieżące (mb) wylicza się z długości okapu, długości krokwi i dwóch rozstawów. Przykład dla połaci 9 × 6 m (54 m²) z krokwiami co 90 cm i blachodachówką o module 35 cm:

1. Kontrłaty: 9 m ÷ 0,9 m daje 10 przęseł, czyli 11 krokwi. Na każdej leży kontrłata długości krokwi, więc 11 × 6 m = 66 mb.
2. Łaty: 6 m ÷ 0,35 m ≈ 17,1, czyli 18 rzędów po 9 m, razem 162 mb.
3. Zapas: po doliczeniu około 10% na docinki wychodzi około 180 mb łat i 73 mb kontrłat, czyli około 3,3 mb łat na m² połaci. Podobne zużycie, z tym samym zapasem, podaje instrukcja jednej z dachówek.

Liczy się też długość sztuki, bo łączenie łat wypada zawsze na krokwi albo kontrłacie. Przy krokwiach co 80 cm łata 4 m obejmuje dokładnie pięć przęseł, a przy rozstawie 90 cm trzeba ją skrócić do 3,6 m, czyli czterech przęseł, a odcięte kawałki wykorzystać na końcach rzędów. Łata 4,2 m obejmuje bez docinania sześć przęseł przy rozstawie 70 cm, a łata 3 m - cztery przęsła przy 75 cm albo pięć przy 60 cm.

Cena metra bieżącego zależy od przekroju, długości, obróbki (struganie i fazowanie), rodzaju zabezpieczenia i zamawianej ilości. Aktualne ceny sztuk są na liście produktów powyżej.

Gdzie sprawdzi się łata niestrugana, a gdzie strugana i fazowana?

Łata niestrugana ma powierzchnię prosto spod piły i trafia tam, gdzie nikt jej nie zobaczy - pod dachówkę czy blachę. W ofercie to kontrłata 25 × 50 mm i łata 38 × 58 mm, obie impregnowane. Łata strugana ma gładkie boki i fazowane, czyli lekko ścięte, krawędzie, więc wybiera się ją tam, gdzie drewno zostaje na widoku albo dotyka się go ręką - w pergolach, maskownicach i lekkich konstrukcjach ogrodowych. Przy ruszcie pod podbitkę liczy się z kolei równa grubość listew, bo każda różnica przenosi się na płaszczyznę desek.

Łata sucha strugana 38 × 65 mm nie ma w danych technicznych impregnacji. Pasuje do miejsc osłoniętych i do elementów, które mają być malowane lub lazurowane na jasny kolor - drewno impregnowane środkiem miedziowym ma odcień oliwkowy, a producent tego środka zaleca przed malowaniem próbę.

Struganie zmienia gładkość i wymiar przekroju. Klasa reakcji na ogień zostaje ta sama - w unijnej klasyfikacji drewno konstrukcyjne kształtowane piłą i struganiem ma klasę D-s2,d0, przy gęstości od 350 kg/m³ i grubości od 22 mm.

Jak impregnacja i wilgotność drewna wpływają na trwałość łat?

Impregnowane łaty i kontrłaty w Wood&Play są zabezpieczone środkiem Korasit KS2 - miedziowym, utrwalającym się w drewnie i trudno wymywalnym, który jego producent przewiduje do impregnacji próżniowo-ciśnieniowej. Środek chroni przed grzybami rozkładającymi drewno i przed owadami, takimi jak spuszczel, a jego dopuszczenie obejmuje klasy użytkowania 1-4. To, do której klasy nadaje się dana partia, zależy od ilości wprowadzonego środka.

Klasy użytkowania według PN-EN 335 opisują warunki pracy drewna. Łaty pod pokryciem dachu to klasa 2, czyli drewno osłonięte, ale narażone na okresowe zawilgocenie i kondensację. Pergola bez dachu to klasa 3, a element wkopany w ziemię to klasa 4 - przy niej o przydatność konkretnej partii łat trzeba zapytać przed zakupem.

Wszystkie impregnowane elementy w kategorii są sosnowe. Biel sosny łatwo przyjmuje środki ochrony, a świerk należy do gatunków trudno nasycalnych (klasa 3-4 według EN 350). Sama sosna ma przy tym tylko umiarkowaną trwałość naturalną, dlatego do konstrukcji otwartych, pracujących w klasie 3, wybiera się drewno impregnowane.

Pod pokryciem dachu sprawa nie jest tak oczywista. Niemiecka norma DIN 68800-2 zalicza łaty i kontrłaty pod pokryciem do klasy, w której ochrona chemiczna nie jest wymagana, pod warunkiem że drewno pracuje w przewietrzanej przestrzeni i nie zmienia nadmiernie wilgotności. W polskiej praktyce dekarskiej łaty impregnuje się przed montażem, bo pod pokryciem, zwłaszcza blaszanym, powstają skropliny. Łata impregnowana daje zapas tam, gdzie wentylacja bywa niepewna, a łata sucha sprawdza się pod dobrze przewietrzanym dachem.

Wymiary nominalne łat odnoszą się do drewna o wilgotności poniżej 20%, a mokra łata przybita gwoździarką schnie już na dachu i pęka, co osłabia połączenie. Po montażu impregnat dokłada się tam, gdzie piła lub wiertło odsłoniły wnętrze elementu, czyli na docięte czoła, otwory i pęknięcia - tak zaleca producent środka. Preparaty do tego są w kategorii impregnaty do drewna.

Jakie są najczęstsze błędy przy łatowaniu dachu?

• Za niska kontrłata przy długiej krokwi albo małym spadku, przez co wilgoć zostaje pod pokryciem.
• Kontrłata przybita krótkim gwoździem pod blachodachówką, która przy silnym wietrze puszcza razem z łatami.
• Rozmierzenie łat przed wyborem modelu dachówki, choć zakres regulacji bywa wąski, nawet 1-2 cm.
• Łączenie łat poza krokwią albo kontrłatą, bez podpory pod stykiem.
• Mokre drewno i niezabezpieczone cięcia - łata wbudowana na mokro pęka, a docięte czoło łaty impregnowanej wymaga dołożenia impregnatu.

Do czego użyć łat drewnianych poza dachem?

• Ruszt pod podbitkę - z łat 40 × 60 mm, zaimpregnowanych i suchych, mocowanych do krokwi. Montaż opisuje poradnik deska podbitkowa - rodzaje, wymiary i montaż podbitki dachowej, a deski są w kategorii deski podbitkowe.
• Pergole i wiaty - łaty strugane jako poprzeczki i ażurowe zadaszenie, a słupy i belki z elementów o większym przekroju.
• Płoty i maskownice - strugane, fazowane łaty jako lamele i wypełnienia przęseł.
• Lekkie podesty - deski konstrukcyjne 40 × 100 mm jako podkonstrukcja, przy rozstawie podpór dobranym do obciążenia.
• Dachy altan i wiat z płyt - łaty jako podparcie płyt PVC i poliwęglanu, a przegląd pokryć do altan zawiera poradnik pokrycie dachu altany ogrodowej.

Przykładowe domki drewniane z oferty Wood&Play:

Domek Gregor z poddaszem 500 × 700 cm

Poddasze, taras, ściany z bala 44 mm, okiennice i schody zabiegowe w zestawie

Domek ogrodowy narzędziowy Jeremi 500 × 500 cm

Ściany 35 mm, podłoga i okiennice w zestawie

Domek narzędziowy Bolonia 200 × 100 cm

Ogrodowy domek narzędziowy z podłogą

Łaty i kontrłaty z odbiorem w Gorzowie Wielkopolskim i Szczecinie albo z dostawą

Łaty, kontrłaty i deski konstrukcyjne Wood&Play można obejrzeć na miejscu i bezpłatnie odebrać w Gorzowie Wielkopolskim (ul. Marcina Kasprzaka 13A, wjazd przez stację Shell) oraz w Szczecinie (Ustowo, ul. Cedrowa 3), także po zamówieniu przez internet. Listwy mają od 3 do 4,2 m, więc na odbiór warto przyjechać autem, w którym się zmieszczą. Kurier dostarcza drewno w całej Polsce, a koszt dostawy lokalnej do 200 km od Gorzowa Wielkopolskiego i Szczecina ustalany jest indywidualnie. Przy elementach dłuższych niż 3 m rozładunek odbywa się ręcznie.

W sprawie doboru przekroju pod konkretne pokrycie, liczby sztuk na połać i zamówień dla firm dekarskich i budowlanych najlepiej napisać na zamowienia@woodandplay.pl albo zadzwonić pod +48 510 956 767. Większe ilości obsługuje też adres gorzow@woodandplay.pl, a punkt w Szczecinie odpowiada pod adresem szczecin@woodandplay.pl i numerem +48 500 593 605. Przed przyjazdem dobrze jest potwierdzić telefonicznie dostępność wybranych przekrojów.

Zakład produkcyjny Wood&Play z lotu ptaka.

Własna produkcja Wood&Play - zdjęcie z zakładu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym różnią się łaty od kontrłat?

Kontrłata leży na membranie wzdłuż krokwi, od okapu do kalenicy, i tworzy szczelinę wentylacyjną, którą spływają skropliny i przepływa powietrze. Łata biegnie poprzecznie, równolegle do okapu, i niesie pokrycie. Kontrłaty mają zwykle 25-40 mm wysokości, a łaty przekrój od 30 × 50 do 40 × 60 mm, zależnie od rozstawu krokwi.

Jaki rozstaw łat zastosować pod dachówkę, blachodachówkę i blachę trapezową?

Pod dachówkę rozstaw łat równa się długości krycia modelu, najczęściej mieszczącej się w granicach około 30-35,5 cm, a pod karpiówkę w łuskę 14,5-16,5 cm. Pod blachodachówkę równa się modułowi arkusza, zwykle 350 mm. Pod blachę trapezową wynika z tabel obciążeń producenta dla profilu i grubości. Ostateczną wartość podaje instrukcja konkretnego pokrycia.

Łata strugana czy niestrugana - którą wybrać?

Łata niestrugana sprawdza się pod pokryciem dachu i w ukrytych rusztach, gdzie wygląd nie ma znaczenia. Struganą i fazowaną wybiera się do elementów widocznych, takich jak pergole, maskownice i lekkie konstrukcje ogrodowe, oraz do rusztów wymagających równej grubości. Struganie zmienia gładkość i wymiar przekroju, a klasa reakcji na ogień drewna konstrukcyjnego pozostaje ta sama.

Czy łaty dachowe muszą być impregnowane i suszone?

Łaty powinny być suche, bo ich wymiary nominalne odnoszą się do wilgotności poniżej 20%, a mokre drewno pęka po wyschnięciu. Impregnacja zależy od warunków. Niemiecka norma DIN 68800-2 dopuszcza pod przewietrzanym pokryciem łaty bez ochrony chemicznej, w Polsce łaty zwykle impregnuje się przed montażem, a w wiatach i pergolach łata impregnowana ciśnieniowo daje większy zapas trwałości.

Jakie wymiary łat i kontrłat są dostępne w Wood&Play?

W kategorii są kontrłata niestrugana 25 × 50 × 4000 mm, łata niestrugana 38 × 58 × 4000 mm, łata strugana fazowana 40 × 60 × 3000 mm i łata sucha strugana fazowana 38 × 65 × 4200 mm. Uzupełniają je deski konstrukcyjne 40 × 100 mm o długości 3000 i 4000 mm. Wszystkie elementy są wykonane z drewna sosnowego.

Czy łaty można odebrać osobiście w Gorzowie lub Szczecinie i jak wygląda dostawa?

Tak. Odbiór osobisty jest możliwy w Gorzowie Wielkopolskim przy ul. Marcina Kasprzaka 13A i w Szczecinie (Ustowo, ul. Cedrowa 3), także przy zamówieniach internetowych. W promieniu 200 km od obu punktów działa dostawa lokalna wyceniana indywidualnie, dalej łaty jadą kurierem. Przy elementach dłuższych niż 3 m rozładunek odbywa się ręcznie.