Jak zrobić drewutnię samodzielnie? Poradnik specjalistów WoodAndPlay.pl

Żeby zrobić drewutnię samodzielnie, trzeba zacząć od dwóch liczb - masy drewna, które ma się w niej zmieścić, i obciążenia śniegiem w miejscu budowy. Z nich wynikają przekroje słupów, rozstaw legarów i spadek dachu. Cała reszta konstrukcji jest już konsekwencją tych dwóch założeń.

Czego dowiesz się z lektury?

• Drewutnia o długości 3 m wypełniona sezonowanym drewnem liściastym waży około 2,5 tony, czyli na podłogę przypada blisko 9 kN/m². Strop w budynku mieszkalnym projektuje się na 1,5-2,0 kN/m². Stąd bierze się rozstaw legarów gęstszy niż pod tarasem z tej samej deski.
• Nachylenie dachu wynika z wybranego pokrycia, nie z tradycji. Gont bitumiczny pracuje od 12° i poniżej 20° wymaga papy podkładowej na pełnym poszyciu, a płyt trapezowych PVC producenci nie dopuszczają poniżej 8°, zalecając od 10°. Powtarzane w poradnikach „minimum 3 stopnie” dotyczy wyłącznie papy.
• O formalnościach decyduje nie sama powierzchnia, tylko klasyfikacja obiektu. Wiata o ażurowych ścianach do 50 m² na działce z budynkiem mieszkalnym nie wymaga ani pozwolenia, ani zgłoszenia. Ta sama drewutnia zabudowana na cztery strony staje się budynkiem gospodarczym i przy 35 m² wymaga już zgłoszenia.
• Sosna przyjmuje impregnację ciśnieniową znacznie głębiej niż świerk, w którym preparat wnika zaledwie 1-2 mm pod powierzchnię. Osobna sprawa to cięcie - każde przycięcie belki odsłania rdzeń, do którego impregnat nie dotarł, więc miejsca cięć zabezpiecza się osobno, przed skręceniem konstrukcji.
• Palety oznacza się kodem obróbki w znaku IPPC. HT to obróbka cieplna w temperaturze co najmniej 56°C przez 30 minut, MB to fumigacja bromkiem metylu - substancją zakazaną w Unii Europejskiej do celów fitosanitarnych, ale wciąż spotykaną na paletach z obiegu wtórnego.

Przeczytaj również

• Drewutnia ogrodowa - jak wybrać i postawić?
• Budowa i aranżacja drewutni na drzewo w ogrodzie
• Jak właściwie sezonować drewno?
• Drewno konstrukcyjne - jak dobrać klasę (C14-C50) do zastosowania?
• Sekrety malowania drewna na zewnątrz

Spis treści

• Ile waży drewno opałowe i co z tego wynika dla drewutni?
• Jaki fundament pod drewutnię odsunie konstrukcję od gruntu?
• Jakie drewno i jakie przekroje wybrać na budowę drewutni?
• Jak zbudować drewutnię krok po kroku?
• Z czego wykonać dach drewutni i jakie nadać mu nachylenie?
• Jak zaprojektować ściany drewutni, żeby drewno faktycznie schło?
• Czy drewutnia z palet ma sens?
• Czy budowa drewutni wymaga zgłoszenia albo pozwolenia?
• Kiedy gotowa drewutnia wygrywa z samodzielną budową?
• Od czego zacząć budowę drewutni?
• Najczęściej zadawane pytania o samodzielną budowę drewutni do ogrodu

Ile waży drewno opałowe i co z tego wynika dla drewutni?

Sezonowany metr przestrzenny drewna liściastego - buku, dębu, grabu - waży od 450 do 550 kg. Drewno iglaste jest lżejsze, około 300-350 kg. Te liczby wyznaczają wszystko, co dzieje się poniżej stosu.

Weźmy konstrukcję o długości 3 m, głębokości 0,9 m i wysokości układania 1,8 m. Objętość stosu wynosi wtedy niecałe 4,9 m³, co przy buku daje około 2,4-2,5 tony. Rozłożone na 2,7 m² podłogi to blisko 9 kN/m², podczas gdy strop w budynku mieszkalnym projektuje się na 1,5-2,0 kN/m².

Druga liczba dotyczy dachu. Charakterystyczne obciążenie śniegiem gruntu wynosi w Polsce od 0,7 kN/m² w strefie pierwszej do 2,0 kN/m² i więcej w piątej. Przy współczynniku kształtu 0,8, stosowanym dla połaci o nachyleniu do 30°, dach o powierzchni 3,3 m² przenosi zimą od 190 do ponad 500 kg samego śniegu.

Obie wartości tłumaczą, dlaczego drewutnia przewracająca się po dwóch sezonach nie jest pechem, tylko efektem zbyt lekkich przekrojów i zbyt rzadkiego podparcia. Konstrukcja stoi obciążona przez większość roku, bo stos uzupełnia się przed sezonem i wybiera stopniowo.

Jaki fundament pod drewutnię odsunie konstrukcję od gruntu?

Drewutnia nie potrzebuje ław ani wylewki. Potrzebuje czegoś innego - trwałej separacji drewna od gleby i punktu podparcia, który nie osiądzie pod dwiema tonami opału.

Najprostsze rozwiązanie to fundament punktowy z bloczków betonowych albo płyt chodnikowych ułożonych na zagęszczonej podsypce ze żwiru i grysu. Punkty podparcia poziomuje się względem siebie, a ich górna powierzchnia powinna wystawać nieco ponad teren, żeby woda opadowa odpływała na zewnątrz. Między bloczkiem a drewnem układa się papę lub folię izolacyjną - drobiazg za kilka złotych, a decyduje o tym, czy dolna belka przetrwa dziesięć lat, czy trzy.

Drugi sposób to betonowe stopy fundamentowe w rozstawie około 1-1,2 m, z osadzonymi w nich stalowymi kotwami. Kotwa unosi czoło słupa kilka centymetrów nad podłoże i przerywa podciąganie wilgoci. Słup zabetonowany bezpośrednio w gruncie takiej przerwy nie ma i gnije od strony, której nie widać. W ofercie Wood&Play znajdują się podstawy słupa pod przekroje 70 x 70 i 90 x 90 mm oraz szpice wbijane, pozwalające pominąć etap wiązania betonu. Samych bloczków, kostki i betonu sklep nie prowadzi, więc materiał na podłoże kupuje się osobno.

Jakie drewno i jakie przekroje wybrać na budowę drewutni?

Szkielet drewutni buduje się z krawędziaków o przekroju kwadratowym. Dla konstrukcji o długości do 3 m sprawdzają się kantówki 90 x 90 mm na słupy narożne i 70 x 70 mm na podpory pośrednie. To nie jest wymiar wzięty z powietrza - gotowe drewutnie o zbliżonej długości opierają się właśnie na słupkach 9 x 9 cm.

Na oczep, belki podłużne i legary dobrze pracuje deska konstrukcyjna sosnowa 40 x 120 mm, ustawiona wyższym bokiem pionowo. Położona płasko ugina się nieporównanie bardziej przy tym samym przekroju.

Rozstaw legarów wynika z grubości deski podłogowej. Pod taras z deski 26-28 mm przyjmuje się zwykle 45-60 cm, ale drewutnia pracuje pod obciążeniem kilkukrotnie większym niż taras użytkowy, więc rozstaw schodzi bliżej dolnej granicy, w okolice 40-50 cm.

Sosna czy świerk i jaka impregnacja?

Drewno konstrukcyjne w klasie C24 jest w Polsce standardem dla elementów nośnych i najczęściej produkuje się je ze świerka. Do zadaszeń o większej rozpiętości używa się drewna KVH, klejonego na mikrowczepy i suszonego komorowo, które znacznie mniej skręca i pęka. Różnice między poszczególnymi klasami wytrzymałości opisuje poradnik jak dobrać klasę drewna konstrukcyjnego.

Przy elementach narażonych na wilgoć wybór gatunku ma jednak inne uzasadnienie. Świerk ma zwarty biel i przy impregnacji ciśnieniowej preparat wnika w niego zaledwie 1-2 mm, sosna chłonie znacznie głębiej. Właśnie dlatego deski tarasowe i inne elementy pracujące na zewnątrz robi się z sosny, nie ze świerka.

Same metody zabezpieczania też nie są równoważne. Krawędziaki i kantówki z oferty Wood&Play są impregnowane zanurzeniowo, co daje ochronę powierzchniową wystarczającą do pracy na zewnątrz bez kontaktu z gruntem. Impregnacja ciśnieniowa, wykonywana w autoklawie, wprowadza preparat głębiej i jest wymagana tam, gdzie drewno styka się z ziemią lub wodą. Norma PN-EN 335 nazywa te sytuacje klasą trzecią i czwartą użytkowania, a drewutnia mieści się w trzeciej pod jednym warunkiem - nic w niej nie dotyka gruntu.

Jest jeszcze szczegół, który w poradnikach ginie prawie zawsze. Każde przycięcie belki, wycięcie gniazda czy nawiercenie otworu odsłania rdzeń, do którego impregnat nie dotarł, i to niezależnie od metody zabezpieczenia. Miejsca cięć trzeba pokryć impregnatem do drewna osobno, przed skręceniem konstrukcji, bo po montażu część z nich będzie już niedostępna. Całość zabezpiecza się ponownie co dwa, trzy lata, a o doborze preparatu i kolejności warstw mówi tekst Sekrety malowania drewna na zewnątrz.

Jak zbudować drewutnię krok po kroku?

Kolejność prac przy budowie drewutni ma znaczenie praktyczne - kilku etapów nie da się później poprawić bez rozkręcania całości.

1. Wytyczenie i podłoże. Wyrównanie terenu, wytyczenie obrysu, wykop pod bloczki lub stopy, zagęszczenie podsypki, wypoziomowanie punktów podparcia względem siebie.
2. Rama dolna i legary. Skręcenie obwodowej ramy z deski konstrukcyjnej, osadzenie jej na kotwach lub bloczkach, wpuszczenie legarów w przyjętym rozstawie.
3. Słupy nośne. Montaż słupów w narożnikach, na kotwach lub złączach kątowych. Słupy tylne przycina się niżej od przednich, bo różnica wysokości daje spadek dachu.
4. Oczep i konstrukcja dachu. Belki podłużne na wierzchołkach słupów, następnie krokwie dachowe łączone złączami ciesielskimi. Przy dłuższych konstrukcjach złącza montuje się z obu stron słupa.
5. Podłoga, ściany, pokrycie. Deski podłogowe w poprzek legarów, z przerwami. Ściany boczne i tylna z prześwitami. Na końcu poszycie i pokrycie dachu.

Impregnat na miejsca cięć nakłada się przed skręcaniem, nie po. Wszystkie łączniki - wkręty, kątowniki, złącza - powinny być nierdzewne albo ocynkowane ogniowo, bo zwykły wkręt w mokrym drewnie iglastym zostawia po dwóch sezonach czarną smugę i traci nośność.

Z czego wykonać dach drewutni i jakie nadać mu nachylenie?

Dach jednospadowy jest najprostszy do wykonania i całkowicie wystarczający. Otwartą stronę drewutni kieruje się na południe lub południowy wschód, a spadek - w przeciwną stronę, żeby woda spływała za plecy stosu, nie na niego.

Kolejność decyzji bywa odwrotna, niż się wydaje. Najpierw wybiera się materiał, dopiero potem ustala nachylenie, bo każde pokrycie ma własny próg. Wśród pokryć dachu na drewutnię nadają się trzy:

• Gont bitumiczny - od 12°, układany na sztywnym poszyciu z płyty OSB albo pełnego deskowania; przy nachyleniu poniżej 20° wchodzi pod niego jeszcze papa podkładowa.
• Płyta trapezowa PVC - producenci nie dopuszczają montażu poniżej 8° i zalecają od 10°; płytę mocuje się na łatach w rozstawie około 60 cm, gęściej tam, gdzie występują silne wiatry i obfite opady śniegu.
• Płyta poliwęglanowa - w praktyce od 10 do 15°, zależnie od wytycznych producenta konkretnego profilu.

Dwa materiały wracające w poradnikach o drewutniach wymagają komentarza. Papa, schodząca nawet do 3° przy dwóch warstwach, nie znajduje się w ofercie Wood&Play jako samodzielne pokrycie i trzeba ją kupić gdzie indziej. Blacha trapezowa, pracująca od 4 do 9° zależnie od wysokości profilu, jest dostępna wyłącznie w sklepach stacjonarnych w Szczecinie i Gorzowie Wielkopolskim.

Pokrycia przepuszczające światło mają przy drewutni dodatkową zaletę - nie zaciemniają stosu, a nasłonecznienie wspiera odparowywanie wilgoci z polan.

Okap decyduje o tym, czy zadaszenie faktycznie chroni opał. Deszcz rzadko pada pionowo, a w Europie Środkowej wiatr wieje przeważnie z zachodu. Wysunięcie dachu poza obrys o 20-30 cm z każdej strony to minimum, przy którym zacinający deszcz nie dosięga polan. Gotowe drewutnie mają wypust rzędu 20-25 cm.

Jak zaprojektować ściany drewutni, żeby drewno faktycznie schło?

Drewutnia nie jest magazynem. To suszarnia zasilana wiatrem i słońcem, a ściany są w niej elementem regulującym przepływ, nie przegrodą.

Ściany boczne i tylną wykonuje się z desek lub łat mocowanych z prześwitami rzędu kilku centymetrów, co daje kompromis między przewiewem a osłoną przed zacinającym deszczem. Ściana pełna zamienia drewutnię w komorę, w której para wodna nie ma dokąd uciec i po jednym sezonie pojawia się pleśń.

Głębokość konstrukcji ogranicza się z tego samego powodu. Im głębszy stos, tym trudniej powietrzu przejść przez jego środek. Przy 0,8-1,2 m mieszczą się dwa rzędy polan z przerwą, a przewiew nadal działa na całym przekroju. Jeżeli drewutnia ma stanąć przy budynku, między ścianą a konstrukcją zostawia się około 10 cm szczeliny, bo bez niej wilgoć przenosi się na elewację.

Sam stos też jest częścią układu wentylacyjnego. Najniższy rząd polan układa się poprzecznie, luźno, bez kontaktu z podłożem. Żeby przechowywać opał z sensem, wilgotność musi zejść poniżej 20%. Nie jest to wyłącznie zalecenie techniczne, bo uchwały antysmogowe w części województw wprost zakazują spalania drewna i biomasy powyżej tej wartości. Jak długo trwa dochodzenie do tego poziomu i co je przyspiesza, tłumaczy artykuł Jak właściwie sezonować drewno.

Czy drewutnia z palet ma sens?

Palety wracają w niemal każdym poradniku o tym, jak zrobić drewutnię tanio. Materiał bywa darmowy, deski są już przycięte, a konstrukcja składa się szybko. Problem leży gdzie indziej.

Palety w obrocie międzynarodowym oznacza się znakiem IPPC z kodem zastosowanej obróbki. HT to obróbka cieplna, czyli podgrzanie całego przekroju do co najmniej 56°C przez 30 minut. MB oznacza fumigację bromkiem metylu, substancją silnie toksyczną, której stosowanie do celów fitosanitarnych w Unii Europejskiej jest zakazane, a palety z tym znakiem wciąż krążą w obiegu wtórnym.

Do konstrukcji stojącej w ogrodzie nadaje się paleta oznaczona HT, bez śladów malowania i lakierowania, o znanym pochodzeniu ładunku. Paleta bez oznaczeń, po nieznanej zawartości albo poplamiona chemią trafia do utylizacji, nie do drewutni.

Zostaje kwestia konstrukcyjna. Deski paletowe mają zwykle około 22 mm grubości i nie są impregnowane do pracy na zewnątrz. Nadają się na wypełnienie ścian albo ruszt pod stos, ale nie na słupy przenoszące ciężar dachu i śniegu. Rozsądny kompromis to szkielet z drewna konstrukcyjnego i wypełnienie z odzysku.

Czy budowa drewutni wymaga zgłoszenia albo pozwolenia?

Odpowiedź zależy od jednego rozróżnienia, które w poradnikach ginie - czy powstający obiekt jest wiatą, czy budynkiem gospodarczym. Decyduje o tym stopień zabudowania ścian.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego wiata o powierzchni zabudowy do 50 m², postawiona na działce z budynkiem mieszkalnym lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Limit dotyczy liczby - maksymalnie dwie takie wiaty na każde 1000 m² działki.

Inaczej wygląda sytuacja obiektu zamkniętego. Wolno stojące parterowe budynki gospodarcze, garaże i wiaty o powierzchni zabudowy do 35 m² wymagają zgłoszenia, przy limicie dwóch obiektów na każde 500 m² działki, co reguluje art. 29 ust. 1 pkt 14. Drewutnia z ażurowymi ścianami zwykle mieści się w pierwszym przypadku, ale ta z zamykaną szafką narzędziową albo doklejona do garażu może zostać zakwalifikowana inaczej.

Przepisy przeciwpożarowe działają niezależnie od tego podziału i bywają pomijane. Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej zabrania składowania poza budynkami materiałów palnych bliżej niż 4 m od granicy działki sąsiedniej. Drewno opałowe leżące pod wiatą wciąż jest składowane poza budynkiem, więc to ten wymóg, a nie prawo budowlane, najczęściej wyznacza miejsce drewutni na wąskiej działce.

Odrębne zasady obowiązują na terenach wpisanych do rejestru zabytków oraz tam, gdzie własne ograniczenia wprowadza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Kiedy gotowa drewutnia wygrywa z samodzielną budową?

Samodzielna budowa ma sens, gdy potrzebny jest nietypowy wymiar, gdy w garażu leży już piła i wiertarko-wkrętarka albo gdy konstrukcja musi wpasować się w istniejącą zabudowę. Bilans wygląda inaczej, gdy trzeba dopiero kupić narzędzia lub gdy opał ma trafić pod dach przed najbliższym sezonem grzewczym.

Gotowe drewutnie przesuwają ten nakład gdzie indziej. Elementy są docięte fabrycznie, a w komplecie znajdują się okucia i śruby. Przy części modeli producent podaje czas składania około dwóch godzin dla dwóch osób, przy użyciu młotka, poziomicy i wiertarko-wkrętarki.

Oferta obejmuje konstrukcje od kompaktowych 190 x 110 cm z dachem z płyty trapezowej PVC, przez modele 300 x 90 cm mieszczące około 6 m³ opału, warianty z kratką i z szafką narzędziową, aż po garaże drewniane z drewutniami po obu stronach, o łącznej pojemności około 24 metrów przestrzennych. Część modeli jest impregnowana ciśnieniowo już na etapie produkcji, przy pozostałych zabezpieczenie wykonuje się po montażu.

Poniższe zestawienie pokazuje, czym różnią się od siebie poszczególne konstrukcje.

To nie jest rozwiązanie lepsze od samodzielnej budowy, tylko inny rozkład pracy. Zamiast weekendu z piłą i wyliczaniem przekrojów zostaje popołudnie z kluczem i instrukcją. Warunek posadowienia pozostaje ten sam - żaden model nie powinien stać bezpośrednio na gruncie. Kryteria doboru gotowej konstrukcji do wielkości stosu i miejsca na działce zbiera poradnik Drewutnia ogrodowa - jak wybrać i postawić.

Od czego zacząć budowę drewutni?

Zacząć trzeba od trzech ustaleń, bo wszystko dalsze z nich wynika. Ile drewna pochłania w sezonie kominek albo piec i jaki to gatunek, bo z tego wychodzą masa i wymiary. Gdzie na działce jest miejsce nasłonecznione, przewiewne i odsunięte o wymagane 4 m od granicy. Czym ma być pokryty dach, bo to ustawia jego nachylenie i wysokość słupów.

Mając te odpowiedzi, można kupować materiał. Krawędziaki na słupy, deskę konstrukcyjną na ramę i legary, deski oraz łaty na podłogę i ściany, kotwy pod słupy, pokrycie dachowe i impregnat. Znajdziesz je w dziale drewna konstrukcyjnego i pokryć dachu, a gotowe konstrukcje do samodzielnego montażu w kategorii drewutnie. Produkty można obejrzeć na żywo w sklepach stacjonarnych w Szczecinie i Gorzowie Wielkopolskim, gdzie personel pomoże dobrać przekroje do zaplanowanych wymiarów.

Najczęściej zadawane pytania o samodzielną budowę drewutni do ogrodu

Czy trzeba mieć pozwolenie na drewutnię?

Nie. Wiata o powierzchni zabudowy do 50 m² na działce z budynkiem mieszkalnym nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia, przy limicie dwóch wiat na każde 1000 m² działki. Obiekt zamknięty, kwalifikowany jako budynek gospodarczy do 35 m², wymaga zgłoszenia. Na terenach objętych ochroną konserwatorską zasady są odrębne.

Z czego zrobić dach drewutni?

Wybór pokrycia wyznacza minimalne nachylenie połaci. Gont bitumiczny układa się od 12° na sztywnym poszyciu, a poniżej 20° wchodzi pod niego papa podkładowa. Płyty trapezowej PVC producenci nie dopuszczają poniżej 8°, poliwęglan pracuje zwykle od 10 do 15°. Pokrycia przezroczyste doświetlają stos, co wspiera odparowywanie wilgoci z polan.

Czy drewutnia powinna mieć podłogę?

Tak, i to podniesioną nad grunt. Drewno leżące na ziemi podciąga wilgoć kapilarnie i gnije od spodu. Podłogę z desek układa się w poprzek legarów, z przerwami zapewniającymi przepływ powietrza od dołu. Alternatywą jest utwardzona nawierzchnia lub bloczki betonowe wyniesione ponad poziom terenu.

Dlaczego drewutnia przydaje się w ogrodzie?

Bo zamienia bierne składowanie w suszenie. Zadaszenie, przewiewne ściany i separacja od gruntu pozwalają obniżyć wilgotność opału poniżej 20%, co jest warunkiem wydajnego spalania i mniejszego odkładania sadzy w kominie. Drewutnia porządkuje też część gospodarczą posesji i chroni opał przed opadami atmosferycznymi.

Ile kosztuje zrobienie drewutni?

Koszt składa się z pięciu pozycji. Drewno konstrukcyjne na słupy i ramę, w przekrojach wynikających z wymiarów. Deski i łaty na podłogę oraz ściany. Materiał posadowienia, czyli bloczki albo kotwy stalowe. Pokrycie dachu wraz z poszyciem. Impregnat i komplet nierdzewnych łączników.

Jak zabezpieczyć konstrukcję drewutni przed gniciem od strony podłoża?

Trzema zabiegami naraz. Kotwa stalowa unosząca czoło słupa kilka centymetrów nad podłoże. Warstwa papy lub folii izolacyjnej między bloczkiem betonowym a drewnem. Impregnat na wszystkich miejscach cięcia, bo przecięta belka odsłania rdzeń, do którego preparat nie dotarł podczas fabrycznego zabezpieczania.